Sekwencja zapłonu rozpoczęta.
Sześć, pięć, cztery,
trzy, dwa, jeden, zero.
Silniki uruchomione.
Wystartowała.
Była wiosna 1969 roku.
Szkoła Podstawowa im. Edwarda White’a w El Lago w Teksasie.
Przedmieścia South Houston, nieopodal NASA.
Sytuacja, która tego pamiętnego dnia wywołała lawinę następstw?
Przerwa czwartoklasistów.
To nie ja. To Ricky Rodriguez, jeden z moich kolegów urwisów.
Zmieniono zasady.
Nie można już było rzucać piłką w ludzi.
Szkoda, bo to w kickballu było najfajniejsze.
Ciężko było do tego przywyknąć.
To pan George, nasz wuefista, prowadzący Ricky’ego pod ścianę.
Miał nietypowe metody wychowawcze.
Rysował małe kółko na najbliższej ścianie.
Tutaj. Przyłóż nos i tak zostań.
Zawsze rysował je na granicy komfortu,
więc do końca zajęć trzeba było stać na palcach.
Kiedy przyszła kolej na mnie, byłem przygotowany.
Odkryłem, że trzeba niezauważalnie stanąć w rozkroku
i trochę się obniżyć w kluczowym momencie jego wyliczeń.
Przyłóż nos.
To ja. Stanley.
Wszyscy wołali na mnie Stan, chyba że wpadłem w kłopoty
lub odczytywano listę na początku semestru.
W kickballu byłem łapaczem i grałem w obronie.
Koledzy z drużyny kazali mi łapać wszystko, co mogę.
Potrafiłem też całkiem imponująco kopnąć.
Ale wróćmy do opowieści.
To oni zmienili moje życie raz na zawsze.
Chłopak jest tam.
ŚCIŚLE TAJNE
Obserwowaliśmy cię na boisku.
Rozmawialiśmy z nauczycielami. Spodobały się nam
niektóre twoje referaty oraz fakt,
że przez trzy lata z rzędu zdobyłeś nagrodę prezydenta.
Według nas idealnie pasujesz do naszej misji.
Misji?
Jakiej?
Nie mamy dużo czasu, więc będziemy się streszczać.
Zbudowaliśmy moduł księżycowy,
ale ciut za mały.
To nas jednak nie powstrzyma.
Jak do tego doszło?
Lubisz matmę?
- Tak. - Zawsze wymiatasz na sprawdzianach?
- Nie. - Właśnie.
Jesteśmy tak blisko, ale musimy przetestować ten
pomniejszony moduł na powierzchni Księżyca, i to szybko.
Potrzebujemy kogoś takiego jak ty,
żeby prześcignąć cholernych Rosjan.
Czemu nie wyślecie szympansa?
Bo lepiej mówisz po angielsku.
Stan, w tobie cała nadzieja.
Co ty na to? Zrób to dla ojczyzny.
Dla wolnego świata!
Dobra.
Świetnie.
W wakacje zaczniemy tajne szkolenie.
Tajne?
Ściśle tajne, Stan.
To tajna operacja. Nie istnieje, jasne?
A to spotkanie? Nie miało miejsca.
Nikomu o tym nie mów.
Ani rodzicom, ani braciom, ani siostrom.
Nikomu.
Chwila.
Jak nam to ujdzie na sucho?
Co powiem? Że gdzie jadę?
Na letni obóz. Polecono cię, przyjęto i otrzymałeś stypendium
na Obóz Grizzly, specjalny biwak nad jeziorem Traverse w stanie Michigan.
Pojechałeś pod koniec maja i zostałeś do końca czerwca.
Nie ma co się oszukiwać, pogoda i robaki były uciążliwe, ale świetnie się bawiłeś.
Rzeczywiście świetnie.
Wspomnienia na całe życie.
SYMULACJA MISJI OŚRODEK SZKOLENIOWY
PROJEKT APOLLO
WOLTY
Dobra, pauza!
Na razie to zostawmy. Wrócimy do tego później.
Najpierw opowiem wam, jak się wtedy żyło.
To były wspaniałe czasy na dorastanie.
Życie na przedmieściach Houston w latach 60., zwłaszcza w okolicy NASA,
było jak oglądanie filmu science fiction.
Nadeszła optymistyczna przyszłość technologiczna,
a my byliśmy w centrum nowej i lepszej rzeczywistości.
Jej drogę wyznaczał program lotów kosmicznych.
Lot na Księżyc ogłoszono podczas
przemowy prezydenta Kennedy’ego na Uniwersytecie Rice’a w Houston.
Niektórzy pytają czemu Księżyc? Czemu obraliśmy go za cel?
Mogliby równie dobrze zapytać: „Czemu wspinamy się na najwyższy szczyt?
Czemu 35 lat temu przelecieliśmy nad Atlantykiem?
Czemu Rice gra z Teksasem?”.
Wybieramy się na Księżyc.
W tej dekadzie wybieramy się na Księżyc i robimy inne rzeczy,
nie dlatego, że są łatwe, ale dlatego, że są trudne.
W 1962 roku Centrum Kosmiczne przeniesiono na obrzeża miasta.
W tym samym roku Houston
zaczęło budować pierwszy na świecie stadion nakryty kopułą. Ósmy cud świata.
Astrodom.
Rozpoczynając budowę, nie zakopano w ziemi kamienia węgielnego,
tylko strzelono w nią z Colta .45.
Zamontowano też pierwszą tablicę wyników
z zabawnymi, podświetlanymi animacjami.
Najlepsze w Astro było zaliczanie baz,
kiedy wybijano piłkę na orbitę stadionu.
To uruchamiało ogromny pokaz elektronicznych sztucznych ogni.
To tu po raz pierwszy zastosowano AstroTurf.
Sztuczną murawę, która nie wymagała doglądania
i stanowiła uosobienie epoki,
w której wszystko było nowe, sztuczne i lepsze.
Mimo że Joe Namath porównał tę murawę do betonu,
czuliśmy, że pokonaliśmy naturę i ziemskie ograniczenia.
Byliśmy pewni, że za naszego życia
będzie nam dane żyć na Księżycu lub innej planecie,
pewnie w jakiejś kolonii pod kopułami.
A biorąc pod uwagę tempo innowacji, wyobraźnia podpowiadała,
że będziemy osiągać wiek znacznie powyżej stu lat.
Przykładowo w ośrodku medycznym
DeBakey i Cooley doskonalili przeszczep serca.
A bardziej lokalnie,
nasz region jako jeden z pierwszych otrzymał telefony z przyciskami.
Posłuchajcie tego.
To było ekstra. Koniec z wykręcaniem numeru.
Można było odgrywać melodyjki.
Moja siostra Vicky miała talent muzyczny.
Była najstarsza, potem był Steve,
Jana, Greg, Stephanie i ja.
Okej. Teraz ty.
Dobrze.
Halo?
Jasne, toczyła się wojna.
Płonęły miasta
i wszędzie panowało piekło.
Ale z perspektywy dzieciaka z przedmieść
to wszystko działo się tylko w telewizji.
Jako dzieci myśleliśmy, że to wszystko jest normalne.
Kolejne zamieszki.
Kolejne zabójstwo znanego przywódcy.
Tak chyba zachowują się dorośli.
W naszej rodzinie tylko Vicky uosabiała konflikt pokoleń tamtych czasów.
Tylko ją interesowało i martwiło to, co dzieje się na świecie.
Najbliżej akcji znaleźliśmy się, będąc z mamą w Houston,
w pobliżu jej koledżu, gdzie stale robiła studia uzupełniające.
- Patrzcie, jak są ubrani. - Oni?
To dlatego przenieśliśmy się na przedmieścia.
Żeby uciec od takich ludzi.
Okularnica jest przerażona.
Nie. Wasza siostra plecie bzdury.
Przeprowadziliśmy się przez pracę ojca. Miał dość sterczenia w korkach.
Jasne?
- Tak, mamo. - Jasne.
Jasne.
Mamo, czy to hippis?
Tak, to hippis.
A tamten?
Nie, ma za krótkie włosy.
Ale nosi dzwony.
Tak, to też hippis.
Fajni ci hippisi.
Na południowych przedmieściach Houston
wszędzie powstawały nowe osiedla.
Nasza okolica była pełna domów w trakcie budowy.
Teren był całkowicie płaski.
Jedyną rzeczą przypominającą wzniesienie był wiadukt na autostradzie.
Mowa o równinach przybrzeżnych, około dziewięć metrów nad poziomem morza.
Oczywiście zepsuto kanalizację,
więc kiedy dłużej popadało, wszystko było zalane.
Patrzcie! Wąż wodny!
Zawsze się łapiesz!
Nie było tu poczucia historii.
Wszystko, jak okiem sięgnąć, było nowe.
Nowe, ogromne centra handlowe
ze sklepami, burgerowniami,
i co ważniejsze,
z kręgielnią i salonem gier.
Odwiedzaliśmy kręgielnię przynajmniej raz w tygodniu.
Graliśmy w kręgle, gdy płacili rodzice, ale sami woleliśmy automaty.
Opracowaliśmy pewny system, który zwiększał nasze kieszonkowe.
Za ćwierć dolara mogliśmy dostać RC Colę za 15 centów
i grę w pinballa za 10 centów.
W niektóre gry wymiataliśmy. Na przykład w Aquariusa.
Najważniejsza była pierwsza partia.
Wygrywaliśmy nie tylko po to, by grać dalej,
ale również po to, by zdobywać darmowe partie.
Kiedy musieliśmy wracać do domu,
sprzedawaliśmy je za 50 centów komuś starszemu,
kto widział w tym interes.
Urokiem kręgielni było to, że przesiadywały w niej lokalne oprychy.
Podziwialiśmy ich brawurę
i metody oszukiwania systemu,
czy to przez igranie z siłą grawitacyjną,
czy zręczne uruchamianie gier bez pieniędzy.
Kiedy robiło się to jak należy, automat uruchamiał nową grę.
To było mistrzostwo.
Próbowałem tego manewru przez lata,
ale bezskutecznie.
Nasz dom ukończono jako jeden z pierwszych
i wydawało się, że okoliczne tereny to place budowy do wzięcia.
Z odrzuconych desek zbudowaliśmy fort.
Musiał wystarczyć,
bo do domków na drzewie brakowało jeszcze paru dekad.
Tato, to kradzież?
Według mnie
przepłaciliśmy za ten dom,
więc są nam w zasadzie dłużni.
To tylko kawałek sklejki. Nie zauważą.
Nie wiem, czy tata był oszczędny, bo ledwo wiązał koniec z końcem,
czy raczej był oszustem.
Naciągnij siatkę. Dobrze.
Nasza rodzina miała misję: zaoszczędzić jak najwięcej pieniędzy.
Nieźle.
Chwila!
Nie skończyłeś.
Włóż dyszę do baku.
Wciśnij do końca uchwyt.
Podnieś wąż od tyłu do przodu.
Tam jest moja benzyna.
- Moja kasa. - Tato…
Dobrze to wie.
Choć tata odpowiadał w NASA za wysyłkę i odbiór towarów…
Załatw tych Ruskich.
Przyjąłem, towarzyszko.
…i zarabiał na tyle dobrze, żeby utrzymać rodzinę z szóstką dzieci,
wstydziłem się, że był urzędasem,
a nie kimś, kto pracuje przy misjach.
Istnieje i nie istnieje możliwość awansu…
Nie miał nic wspólnego z astronautami.
Mój tata ustala współrzędne,
więc kiedy astronauci wodują w oceanie,
marynarka może ich zgarnąć.
Kiedy kończy się odliczanie,
mój tata naciska guzik, który wszystko uruchamia.
Kiedy wracałem ze szkoły…
Byłem tak zwanym bajarzem,
co jest ładnym określeniem nałogowego kłamcy.
Podszedłem bliżej.
Wtedy zauważyłem,
że były do niego przymocowane druty
sięgające przestrzeni kosmicznej.
Był kimś w rodzaju robota.
Chciałem go tu dziś przyprowadzić,
ale nagle coś go pociągnęło za wystające druty.
Słyszałam, że nic nie przyniosłeś na prezentację.
Moją prezentacją było opowiadanie.
Podobno powiedziałeś klasie,
że twój ojciec poleci na misję Apollo 14 albo 15 w 1972.
Skarbie, czy to prawda?
Dlaczego tata nie może robić w NASA czegoś ważnego?
- To lekka żenada. - Stan.
Twój tata ciężko pracował, żeby dostać się na szczyt swojego działu.
Odpowiada za wszystko, co tam trafia.
Od długopisu po skafander astronauty. Jest ważny, jasne?
Jasne.
Chciałbym po prostu, żeby był astronautą albo kimś naprawdę fajnym.
Kochanie, nie każdy może być astronautą.
Każdy robi, co do niego należy, i potrzeba wielu ludzi.
Także twojego ojca. Jasne?
- Jasne. - Dobrze.
To była prawda.
Nasz sąsiad pracował przy kaskach.
Tatowie paru kumpli byli inżynierami.
Mama koleżanki z klasy szyła kombinezony.
Wszyscy robili coś dla NASA.
Mój tata też grał swoją rolę, choć moim zdaniem dość skromną.
Jak już mówiłem,
byłem najmłodszy w naszej rodzinie rodem z telewizyjnego sitcomu
i tylko ja urodziłem się w latach 60.
Kiedy przyszedłem na świat,
rodzice mieli już dość dokumentowania dorastających dzieci.
Zostałem włączony do istniejącego systemu
i tyle.
Prawie mnie nie ma na rodzinnych zdjęciach i filmach.
Rodzeństwo ze mnie przez to drwiło.
Widzisz? Nie ma cię na żadnym.
Boją ci się powiedzieć, ale… zostałeś adoptowany.
Dla nich to zbyt smutne, bo trafiłeś do nas z sierocińca.
Wybrali cię z tłumu płaczących dzieci.
Bardzo zabawne.
Po moich narodzinach
mama zaczęła brać nowość o nazwie „pigułka”,
ale ukryła to przed księdzem z obawy o ekskomunikę.
Obok nas mieszkali Patekowie.
Byli na bakier z antykoncepcją, bo co roku rodził im się nowy dzieciak.
Ich matka była tak zmęczona,
że czasem dawała dzieciom do żucia gumki recepturki.
Miała obsesję na punkcie czystości.
Jej dom musiał być wypucowany,
a żeby to osiągnąć, wyrzucała dzieci na dwór na cały dzień.
Oprócz najmłodszego.
Starsze dzieci pilnowały młodsze,
a ona miała na oku najmłodsze, kiedy sprzątała.
Co jakiś czas zdarzały się takie sytuacje.
Ale wszyscy jakoś przetrwaliśmy dzieciństwo.
Stój!
Tata Pateków po pracy
siadał zwykle w otwartym garażu i cały wieczór palił cygara.
To była jego rola w utrzymaniu domu w czystości.
Nasza szóstka tworzyła armię robotników.
Dbaliśmy o prządek i byliśmy w tym bardzo dokładni.
Oprócz pracy na podwórku
moim głównym zadaniem było opróżnianie koszy na śmieci.
Nie wiem, czy były już plastikowe torby,
ale to nie miało znaczenia, bo używaliśmy toreb na zakupy,
które przeciekały,
jeśli ktoś wrzucił do nich jakiś płynny syf.
Oczywiście musiałem potem sprzątać podłogę.
Nie jadaliśmy na mieście,
bo chyba nie było nas na to stać.
Mama była genialna w wymyślaniu posiłków i wykorzystywaniu ich przez wiele dni.
W niedzielę byłą szynka konserwowa z cukrem i ananasem.
W poniedziałek zapiekanka.
We wtorek kanapki.
W środę wykorzystywała resztki do zupy fasolowej.
Klasycznymi daniami były też pomidorowa i tosty z serem,
zapiekanka z tuńczyka z czipsami,
mięso w cieście, pieczeń rzymska,
kurczak na wiele sposobów i, oczywiście, purée z kukurydzy.
Najlepsze były nadziewane jajka,
domowe lizaki, parówki w cieście,
a na specjalne okazje – popcorn.
Zapanowało też szaleństwo na galaretkę z formy.
Lunch do szkoły to była osobna sprawa.
W niedzielę pomagaliśmy mamie
przygotować kanapki na cały tydzień,
które potem były zamrażane i wyciągane
przed kolejnym dniem w szkole.
Czasem nie zdążyły się rozmrozić
i jedliśmy na wpół zamrożone kanapki z mortadelą.
Rodzice taty mieszkali w Houston
i odwiedzaliśmy ich w weekendy.
Trzeba delikatnie postukać.
Aż się wyprostuje.
Widzisz?
Gwoździe są wieczne, więc nie wolno ich wyrzucać.
Trzeba mieć na nie jakiś pojemnik.
Moi dziadkowie przeżyli wielki kryzys
i obawiali się rychłej powtórki.
Uważaj na palce.
Zachowywali wszystko, co miało jakąś wartość
i byli mistrzami recyklingu.
Chyba załapałeś.
Suszyli nawet ręczniki papierowe, co aż prosiło się o pytanie,
dlaczego po prostu nie używali ścierki?
Ale nikt z nas nic nie mówił.
Żadnego sklepiku…
Przysięgam, że raz na pół roku babcia zabierała nas na Dźwięki muzyki.
Nie jestem pewien, czy film grano przez tyle lat,
czy wracał na ekrany.
To był czas spędzony z babcią,
która była miła jak jej ulubione filmy i nie można jej było wiele zarzucić.
Moja druga babcia była bardziej niespokojna i przewrażliwiona,
ale bardzo zabawna.
Przesiadywała u nas godzinami,
racząc nas różnymi teoriami spiskowymi
i ponurymi historiami.
Już wiemy, że JFK nie zginął w Dallas.
Biedak stał się warzywem
z powodu ciężkiego urazu mózgu od kul.
Trzymają go w odosobnieniu na greckiej wyspie.
Nie chcą, żebyśmy oglądali go w takim stanie,
więc ukrywają przed nami fakty.
To wyspa Arystotelesa Onassisa.
Właśnie dlatego poślubił Jackie.
Dla niej świat chylił się ku upadkowi
i to szybko.
Przeludnienie dusi naszą planetę.
Za kilka lat
przekroczymy punkt krytyczny.
Naukowcy twierdzą, że Ziemia jest w stanie
obsłużyć tylko 3,5 miliarda ludzi i w pewnym momencie w latach 70.
dla większości mieszkańców świata zabraknie żywności,
co doprowadzi do masowego głodu i wojen.
Nie wiem, co będą robić z ciałami…
Dosyć, mamo. Skończ z tą paranoiczną gadką.
Straszysz dzieci. Oszaleję przez ciebie.
Gadasz jak najęta. Proszę, przestań.
Pozbycie się odpadów kosztuje 4,5 mld dolarów rocznie…
Tak, w obliczu takich zagrożeń przyszłość była przerażająca.
Mówiono nam, że jeśli nic nie zrobimy,
będziemy brodzić w śmieciach i chodzić w maskach przeciwgazowych.
Byli świetni w straszeniu ludzi.
Ich sposób poskutkował.
Prezydent Nixon podpisał ustawy o czystym powietrzu i czystej wodzie
i śmiecenie stało się niedopuszczalne.
Widzisz, Steven, taka jest różnica między wieśniakami i białą biedotą.
Wieśniak rzuci puszkę na podłogę swojego auta
albo na tył ciężarówki, a biały śmieć wyrzuci ją przez okno,
bo lubi śmiecić.
Tak nie można.
Czyli jesteśmy wieśniakami?
Nie.
Wieśniak zostawiłby puszkę w aucie.
Ty ją sprzątniesz, kiedy dojedziemy.
Złap za kierownicę.
- Co? - Prowadź.
Zgadza się.
Picie za kierownicą było wtedy legalne.
Ale nie można było być nietrzeźwym.
Pomyśl życzenie.
Tato, ja…
Pamiętam, że wrzucał zawleczkę do puszki.
Nie byłem pewien, czy taki miał zwyczaj, czy w ten sposób dbał o czystość.
Tak czy owak, doceniałem to,
bo ludzie wyrzucali je na ziemię i można było pociąć sobie stopy.
Słyszałem jednak, że sześć osób rocznie umierało,
krztusząc się połkniętą zawleczką.
Zawsze myślałem, że może nadszedł ten dzień.
Ale jak to z katastroficznymi wizjami bywa,
nigdy nic się nie wydarzyło.
Ten dysonans nie był łatwy do pojęcia dla młodego umysłu.
Z jednej strony, jasne, świat schodził na psy.
Mieliśmy wojnę z Wietnamem,
ale jeszcze gorsza była zimna wojna ze Związkiem Radzieckim,
który podobno mógł w każdej chwili zrzucić na nas bombę wodorową.
Byliśmy ostatnim pokoleniem uczącym się unikać bomb.
To bomba. Schyl się i osłoń.
Myślałem wtedy, że siedzenie pod ławką nie ochroni
przed wdychaniem pyłu i promieniowaniem.
Ale co mi tam.
Robiłem to, co inni.
Z drugiej strony przyszłość była fajna i optymistyczna.
Zmierzaliśmy na Księżyc i nie tylko.
Łatwo było uwierzyć w obietnice przyszłości
i w to, że nauka i technologia w końcu wszystko naprawią.
Na szczycie hierarchii uosobieniem tych pozytywnych uczuć było NASA
i oczywiście sami astronauci.
Nazwiska wciąż przyjemnie brzmią.
Załoga Mercury’ego,
John Glenn, Scott Carpenter, Alan Shepard,
Walter Schirra, Gordon Cooper,
Gus Grissom i Deke Slayton.
Potem sławę zyskali ludzie z Apollo.
Pete Conrad, Neil Armstrong, Buzz Aldrin,
Michael Collins, Frank Borman,
James Lovell, Gene Cernan,
John Young, Alan Bean.
Byli najodważniejsi. Najlepsi.
Oto raport specjalny CBS News.
Trzej amerykańscy astronauci misji Apollo zginęli w błyskawicznym pożarze,
który wybuchł w kapsule podczas testu wyrzutni…
Gdy Gus Grissom, Roger Chaffee i Ed White
zginęli podczas ćwiczeń do misji Apollo 1,
moja mama się rozpłakała.
Nasza szkoła nosiła imię White’a jeszcze przed tragedią.
Potem stała się miejscem pamięci.
Ale świat się zmieniał, a my razem z nim.
Kiedy Apollo 8 zrobiło w Wigilię słynne zdjęcie
wschodu Ziemi nad Księżycem, ujrzeliśmy Ziemię z nowej perspektywy.
Oto jesteśmy, wszyscy razem, na lewitującej niebieskiej kuli.
Pisano, że pewnego dnia, kiedy ludzie zrozumieją, co to oznacza,
nastąpi zmiana świadomości i nie będzie więcej wojen.
A na naszym skrawku niebieskiej kuli
na każdym kroku było widać
nawiązania do NASA i programu lotów załogowych.
Na naszej rakietowej zjeżdżalni
można było sterować statkiem.
Nie miało dla nas znaczenia, że statki kosmiczne nie mają kierownicy.
Kosmiczny wyścig był w naszej kulturze wszechobecny.
Widać go było wszędzie,
z reklamami i promocjami włącznie, nawet do granic absurdu.
Tu Sam, człowiek-rakieta!
Nasze promocje pozwolą ci sięgnąć gwiazd!
Im bliżej Księżyca dotrą, tym bardziej obniżymy ceny.
Sprzedamy wszystko.
Używane statki, moduły księżycowe, a nawet używane auta!
Dni startu w szkole zawsze wyglądały tak samo.
Nauczyciel przywoził telewizor.
Przez pięć minut rakieta stała na wyrzutni,
a przez ostatnie dziesięć sekund odliczaliśmy razem z telewizorem.
Dziesięć, dziewięć, osiem,
siedem, sześć, pięć, cztery,
trzy, dwa, jeden, start!
Wystartowała.
A potem gapiliśmy się na ekran, kiedy rakieta wzbijała się w niebo.
Fizyka była ekscytująca, bo dotyczyła aktualnych wydarzeń.
Wszystko było związane z astronomią, kosmologią i Apollo.
Dopóki Edwin Hubble w 1922 roku nie dowiódł, że się mylimy,
ludzie uważali, że nasza galaktyka jest całym wszechświatem.
Teraz wiemy, że jesteśmy tylko jedną ze 100 miliardów galaktyk.
Jak dotąd nie ma dowodów na inne układy słoneczne
krążące wokół odległych gwiazd lub planety poza naszą dziewiątką.
Ale szansa na to, że istnieje jedynie dziewięć planet,
w tym tylko jedna z życiem,
wynosi dziesięć miliardów bilionów do jednego.
Cokolwiek działo się podczas formowania się Układu Słonecznego,
na pewno dzieje się w innych układach, prawda?
Wszędzie jest ten sam materiał, grawitacja i warunki.
Innymi słowy, niemożliwe, że jesteśmy sami.
To tylko kwestia czasu, zanim dojdzie do kontaktu
z istotami z odległych galaktyk, o ile już do niego nie doszło.
KINO – 2001: ODYSEJA KOSMICZNA PLANETA MAŁP
W filmie 2001 byliśmy już na Jowiszu i nie tylko.
Nie było wątpliwości, że wkrótce tam zawitamy.
Byłem tak zachwycony filmem,
że opisywałem jego głębsze znaczenie każdemu, kto mnie słuchał.
A potem, kiedy mija Jowisza, trafia w to zwariowane zakrzywienie czasu.
Wszędzie migoczą jasne światła
i nagle trafia do takiego starego pokoju,
a potem staje się staruszkiem.
Potem widzi czarną płytę,
tę samą co na Jowiszu,
u stóp swojego łoża śmierci.
Ale czy na pewno?
Wyciąga rękę, próbuje jej dotknąć,
a potem zamienia się w nienarodzone dziecko!
Do tyłu!
Cóż, jak mówiłem, to było wszędzie.
Słyszeliśmy, że pewnego dnia
będziemy spędzać miesiące miodowe na Księżycu.
A pod koniec stulecia
będziemy mogli zapłacić za półroczny pobyt na Marsie.
Wszystko było w zasięgu ręki.
Nad naszymi głowami śmigali w odrzutowcach astronauci,
bo baza lotnicza Ellington była tuż obok.
Nie było niczym niezwykłym, że nagle słyszeliśmy na niebie świst
i widzieliśmy odrzutowiec, który szybko znikał,
a po chwili rozlegał się huk, kiedy przełamywał barierę dźwięku.
Zwykle biegiem wracaliśmy ze szkoły,
żeby obejrzeć Dark Shadows, program, który był naszą obsesją.
To była przedziwna opowieść
o rodzinie arystokratów mieszkających w zamku nad morzem
i nieśmiertelnym wampirze, Barnabasie Collinsie.
Z telewizorem trwała nieustająca bitwa.
Sam przyzwoity odbiór
w dobie anten i trzech dużych sieci był nie lada wyzwaniem.
Potem, przynajmniej u nas, trzeba było pilnować terytorium
i często fizycznie bronić tego, co będzie leciało przez kolejne 30 minut.
Emitowano wiele świetnych programów.
Trudno było wybrać i nigdy nie zawodziły.
The Beverly Hillbillies,
Gunsmoke, My Three Sons,
The Munsters, Bonanza,
Ożeniłem się z czarownicą, Star Trek, Adam-12, Get Smart,
Gomer Pyle, Batman,
Wyspa Giligana, Flipper,
Petticoat Junction, Andy Griffith,
I Dream of Jeannie, Rodzina Addamsów, Dick Van Dyke,
The Green Hornet, McHale’s Navy, Mission: Impossible,
Green Acres, Zuchy Hogana,
Dragnet i Hawaii 5-0, żeby wymienić tylko kilka.
Były też seriale, które kasowano po jednym sezonie,
w większości zapomniane, ale nie przeze mnie.
W The Time Tunnel dwóch naukowców gubi się w czasie
i trafia na przełomowe chwile w historii.
Titanic, Little Bighorn, Teatr Forda.
Był też serial It’s About Time,
komedia o dwójce astronautów, którzy cofają się w czasie
i trafiają do epoki jaskiniowców i dinozaurów.
- Już wierzę! - Ja też!
Była to również pierwsza fala dystrybucji,
więc emitowano seriale z poprzednich epok.
Późno w nocy wciąż leciały odcinki Strefy Mroku.
Kiedy byłem mały i się nie znałem,
mówiłem, że to serial ze strasznym latającym okiem.
Wymiar obrazów.
Wymiar świadomości.
Wkraczamy do krainy, w której rzeczywistość miesza się z fikcją.
A w sobotnie poranki
wstawaliśmy rano, gapiliśmy się na obraz kontrolny
i czekaliśmy na początek zabawy.
W sobotnie wieczory leciało lokalne pasmo o nazwie Weird,
które zapowiadał przerażający eterofon.
Witajcie w Weird.
Emitowano filmy: Atak kobiety o 50 stopach wzrostu,
Człowiek, który się nieprawdopodobnie zmniejsza,
Coś, Beginning of the End,
Blob – zabójca z kosmosu,
Atak ludzi grzybów.
Wszystko z mutacjami wywołanymi bombą atomową.
- Na tym kończymy nadawanie. - Dobranoc.
A teraz pora na hymn narodowy.
Wszystko kończyło się około północy i stacje znikały z eteru.
Pogaś wszystko.
W niedzielne wieczory w roku szkolnym ogarniał nas lęk.
Cudowny świat kolorów,
zanim przemianowano go na Cudowny świat Disneya,
wzmagał poczucie melancholii.
Rano czekał nas powrót do szkoły, więc bez względu na to, co leciało,
weekendowa swoboda i zabawa dobiegały końca.
Raz do roku
odbywał się specjalny pokaz Czarnoksiężnika z Krainy Oz.
Wszyscy go oglądaliśmy.
Zaraz zacznie się kolor…
To było coś więcej niż film.
Na czarno-białym odbiorniku wszystko było czarno-białe,
nawet Oz.
Ale bez względu na to, jakiego były koloru, latające małpy
zawsze budziły przerażenie u mojej siostry Stephanie.
W wiadomościach ciągle pokazywano wojnę w Wietnamie
i miało to wpływ na wszystko inne.
W ubiegłym tygodniu w wojnie zginęło 148 Amerykanów…
Dla dzieci to było niejasne.
Dorośli zawsze nas obwiniali.
Zjedzcie dokładnie wszystko. W Wietnamie głodują dzieci.
Toczyliśmy z nimi wojnę i bombardowaliśmy ich,
ale martwiliśmy się o ich dzieci?
Z: HOUSTON DO: WIETNAMU
Tutaj!
Dorastaliśmy w świetnej okolicy,
bo otaczało nas wielu rówieśników.
Zawsze mieliśmy z kim grać.
Graliśmy na podwórku, na ulicy,
a czasami nawet chodziliśmy na skraj osiedla,
gdzie znajdowała się stacja uzdatniania wody.
Dla nas to były Ściekowe Planty.
W nocy lub kiedy padało
grałem z bratem Gregiem w wymyśloną, garażową wersję baseballu.
Gwiazda Astros, Jim Wynn, jest przy pałce.
Zdobywa wszystkie bazy!
Zabawkowa armata!
Po niskiej piłce tablica wyników szaleje!
Mieliśmy karty bejsbolowe i tworzyliśmy drużyny,
a wszystkie drogi wiodły do Mistrzostw Świata.
Potem wynaleziono piłkę z pianki, która zmieniła wszystko.
Od czasu do czasu wybuchała zadyma.
A teraz Boog Powell!
Dosyć!
Szarża!
Nigdy nie zapomnę dzieciaków z sąsiedztwa.
Był Larry, który miał ciężki przypadek grzybicy.
Wydawało się, że w dzieciństwie wszyscy na zmianę chodzili w gipsie.
Był Byron, syn naukowca z NASA,
lokalny dziecięcy piroman,
który budował małe, podobne do rakiet urządzenia napędowe.
Czasem umieszczał konika polnego w fotelu pilota.
Trzy, dwa, jeden!
O, Zuzanno
Gdzie są twoje łzy…
Był też Tony, zabawny cwaniak, który wpędzał ludzi w kłopoty.
…a banjo zagra ci
Był mistrzem w zmienianiu tekstów piosenek na muzyce,
które w nowej wersji brzmiały nieprzyzwoicie.
Stary Dan Tucker był potężny
Rankiem twarz mył w patelni
Czesał włosy kołem od wozu
Zmarł na ból zęba w swoich…
Jajach!
Stan, Tony,
zaczekajcie na korytarzu.
Jedną z wad bycia dzieckiem tej epoki
był fakt, że tresowano nas jak zwierzęta,
co wiązało się z ciągłym karaniem za niewłaściwe zachowanie.
Zawsze byliśmy o włos od łomotu od dorosłych, którzy nas otaczali.
Rodziców, dyrektorów, trenerów,
a nawet od rodziców naszych kolegów, którzy byli dogadani z naszymi rodzicami.
Ale nikt nie budził większej grozy niż nasz dyrektor,
kostucha we własnej osobie,
pan Cowan.
Jesteście tu z powodów dyscyplinarnych?
Znowu.
Za mną.
- Nie! - Dobra. Wracaj do klasy.
Tony, Stan,
chodźcie tu.
Takie to były czasy.
Życie było tańsze.
Łatwiej nas było wymienić
i nikt nie przejmował się bezpieczeństwem.
Na przykład oto my, jadący autostradą Gulf Freeway z prędkością 110 km/h,
zmierzający ciężarówką pełną dzieci prosto na plażę.
Nikt nawet nie pomyślał,
że od śmierci na drodze dzieli nas jedna drobna kolizja czy dachowanie.
Zwykłe lody na basenie mogły zmienić się w katastrofę.
Sposób mrożenia zamieniał je w suchy lód
i przyklejały się nam do języków.
Poza tym lokalny basen był zbyt mocno chlorowany,
przez co wszystkim wypalało oczy.
Chemia nie była na najwyższym poziomie
i nie przyszło nam do głowy, że to, co robią, jest szkodliwe.
Byliśmy jednym z ostatnich pokoleń dzieciaków,
które uważały jechanie za ciężarówkami rozpylającymi DDT za świetną zabawę.
Nie było też niczym niezwykłym,
że wracaliśmy do domu, który cały zagazowano,
bo ktoś zauważył jednego karalucha.
A taka była technika motywacyjna mojego trenera z Małej Ligi.
Po każdym błędzie popełnionym w poprzednim meczu
trójka kolegów z drużyny
stawała jak szwadron egzekucyjny i okładała cię piłkami.
Moja strategia polegała na tym, że jedną piłkę złapię,
przed drugą się uchylę, a trzeci chłopak spudłuje.
Wtedy mogło się udać.
Tak. Zawsze mi się wydawało,
że w ferworze zabawy kara, ból i kontuzja czekają tuż za rogiem.
Jak raz z pewną rymowanką.
Czerwony Korsarz dopadnie cię. Niech Stan tutaj znajdzie się.
Czerwony Korsarz dopadnie cię. Niech Ronnie tutaj znajdzie się.
Graliśmy, dopóki nie wydarzyło się coś w tym stylu.
To oznaczało, że wyrośliśmy z poprzedniej zabawy
i nadszedł czas, żebyśmy weszli na nowy poziom.
Poza grą w baseball, football czy kosza,
jeździliśmy też na rowerach.
Nauczyliśmy się je naprawiać,
a zwłaszcza łatać przebite dętki.
Każda dłuższa podróż samochodem
wiązała się z obowiązkową zmianą opony.
Może dlatego, że w tamtych czasach
opony nie były wzmacniane,
a może dlatego, że tata zawsze kupował je używane.
Myślałeś może, żeby kupić nową?
Nie pasowałaby do reszty i dziwnie by to wyglądało, Steven.
Z dzieciakami z sąsiedztwa graliśmy w różne gry.
Jeśli dołączały dziewczyny, zwykle siostry chłopaków,
graliśmy w grę o nazwie „Posąg”…
Uważaj.
…w której udawaliśmy posągi różnych rzeczy.
Naleśnik.
Feniks.
Fala.
Astronauta.
W nocy graliśmy w domu
lub na werandzie.
Masa klasycznych gier planszowych.
Pięć, sześć, siedem…
Czasem, gdy rodzice mieli gości
i odwiedzały nas inne rodziny,
graliśmy w trudniejsze gry, takie jak łowienie jabłek.
Patrzcie i się uczcie.
Ustanowię nowy rekord świata.
Trzy, dwa, jeden, już.
Greg wymyślił niezawodny sposób, by za każdym razem wygrywać.
Był w tym tak dobry, że aż odechciewało nam się grać.
Tak się to robi!
Chociaż moje trzy siostry zwykle stanowiły opozycję,
miały pewne zalety.
Vicky dostała pracę w Baskin-Robbins, rewolucyjnej lodziarni,
która oferowała aż 31 różnych smaków.
Codziennie miała lody za darmo.
Poproszę bananowo-orzechową krówkę.
Dobry wybór.
Przez pierwsze dwa czy trzy miesiące oczywiście sama je jadła,
ale w końcu miała ich już dość i zaczęła je rozdawać,
więc przychodziłem do niej, gdy kończyła zmianę.
Dziękuję.
A więc co mam podać, żeby zasłużyć na podwózkę do domu?
No więc…
Powiedz.
Waniliowe.
- Waniliowe? - Tak.
- Naprawdę? - Tak.
- Z tylu smaków wybrałeś… - Tak.
Nakładaj.
Dobra.
Mój brat Steve zawsze wybierał smak waniliowy.
To oczywiście było marnotrawstwo egzotycznych smaków,
ale podziwiałem jego zadowolenie i konsekwencję.
Moje siostry nadawały też w domu muzyczny ton,
a ich gusty były bardzo szerokie.
Najmłodsza, Stephanie, lubiła to, co było popularne.
Pamiętam, że słuchała piosenki The Archies „Sugar, Sugar”
dosłownie na okrągło.
The Archies byli postaciami z komiksu,
a mimo to nagrali największy hit roku 1969.
Dobra.
Ostatni raz, tak?
- Dobra. - Mam już tego dość.
Moja druga siostra, Jana, lubiła The Monkees
i tak naprawdę każdy zespół z ładnymi chłopcami.
Mój gust? Powiedzmy, że dojrzewał.
Na przykład do Herba Alperta.
A przynajmniej do okładki jednej z jego płyt.
Vicky miała najfajniejszy gust muzyczny
i chętnie robiła pouczała nas o głębszym sensie piosenek.
Prawdziwe znaczenia są przemycone
i musimy je rozszyfrować, na przykład jak w „Lucy in the Sky with Diamonds”.
LSD.
Dla kumatych jest oczywiste, ale normalsi go nie załapią.
O Boże! Wyłącz to!
- O nie! - Dobra.
Och, Jana!
Janę zawsze spotykały wypadki.
Jako pierwsza musiała mieć szwy i jako pierwsza złamała kość.
Miała po prostu pecha.
Bycie dziewczyną wiązało się z dodatkową pracą.
W tamtych czasach każdy pragnął mieć proste włosy,
a powietrze w Houston jest bardzo wilgotne.
Nie było kosmetyków do włosów ani suszarek.
Lokówki były wtedy zbyt małe, więc używano puszek po napojach.
Moje siostry były nie tylko zaradne, ale też pełne dramatyzmu.
Ouija, jesteś z nami?
TAK – OUIJA – NIE
- Tak! - O rany!
Dobrze.
Czy Robert się we mnie podkochuje?
Tak!
W naszym pokoju Steve, Greg i ja byliśmy zgodni,
że najlepsza jest Raquel Welch,
która grała w filmach Milion lat przed naszą erą,
Fantastyczna podróż i Bandolero!
Steve chował pod biurkiem stertę Playboyów.
Nie wiedzieliśmy, która siostra nakablowała.
Radio zawsze grało przeboje.
Bardzo lubiłem „In The Year 2525” o złowieszczej, dystopijnej przyszłości.
Wiele moich koleżanek miało piosenki ze swoimi imionami.
Była jedna sławna piosenka o chłopaku, ale miał na imię Sue.
Zmroziło mnie i powiedziałem
Mam na imię Sue
Miło cię poznać
A teraz umrzesz…
Uwielbialiśmy zakończenie z zagłuszonym przekleństwem.
Za żwir w bebechach I splunięcie w twarz
Bo ja jestem ******, co nazwał cię Sue
Telefoniczne żarty były wtedy w rozkwicie,
lata przed identyfikacją numeru.
Sięgaliśmy po klasyczne…
Macie księcia Alberta w puszce?
To lepiej go wypuśćcie.
…i bardziej wymyślne.
Halo, mówi Tommy O z KRB, program Jaka to melodia?
Z kim rozmawiam?
Mam na imię Marta.
Martha? To twój szczęśliwy dzień.
Nasza pula wzrosła do 285 dolarów.
Dostaniesz je, jeśli zgadniesz tę melodię po pięciu sekundach.
Jesteś gotowa?
Chyba tak.
Jaka to melodia?
Martho, czy wiesz, jaka to melodia?
Czy to „Wichita Lineman”?
Tak! „Wichita Lineman”! Zgarnęłaś pulę!
Jana, odbierz i powiedz, że jemy.
- Kto to? - Co za tupet.
Natomiast tata miał odpowiedź,
kiedy to nasz dom obrał za cel pewien żartowniś.
To znowu on.
Mam coś dla tego gnoja.
Halo?
O, to bardzo interesujące.
Posłuchaj tego uważnie.
Tato!
Od tego powinien pęknąć mu bębenek.
Trochę mi było szkoda tego dowcipnisia.
Kara przewyższała chyba zbrodnię.
Kiedy sami nie graliśmy w Małej Lidze,
oglądaliśmy, jak grają nasi koledzy,
zbijaliśmy bąki i biegaliśmy za piłką.
Kto przyniesie piłkę, dostanie rożek lodowy!
- Chyba wezmę truskawkowy. - Jedna piłka.
I batonik Chick-O-Stick.
Dla ciebie.
I dla ciebie.
Dziękujemy.
Rożka można było też dostać, przynosząc torbę pełną śmieci.
Wierzę w Boga, kocham mój kraj i szanuję jego prawa.
Będę grać fair i dążyć do zwycięstwa.
Ale niezależnie od wyniku, dam z siebie wszystko.
A teraz zwróćcie wzroku ku fladze, wysłuchując naszego hymnu narodowego.
Tak bardzo wzruszało mnie ślubowanie
i hymn narodowy, że wynik meczu sprawiał wrażenie nieistotnego.
To uczucie trwało mniej więcej do pierwszego rzutu piłką.
Ale nie było lepszej opiekunki niż potrójny seans w Majestic,
który pomimo nazwy był dość obskurnym kinem.
Pamiętam, że puszczali między innymi film Odliczanie,
w którym docieramy na Księżyc tylko po to,
żeby odkryć, że Rosjanom też się powiodło, ale zginęli w lądowaniu awaryjnym.
Amerykański astronauta wywiesza flagi
Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego.
Cóż za szalony świat!
Były też dwa straszne filmy.
The Frozen Dead,
w którym szalony naukowiec planuje ożywić zamrożonych nazistów,
oraz It!,
w którym obłąkany pracownik muzeum, w tej roli Roddy McDowall,
ożywia XVI-wiecznego golema, wkładając mu do ust mały zwój.
Zgodnie z proroctwem jest niezniszczalny
i zostaje jego wspólnikiem w licznych zbrodniach.
Zabij go!
Film kończy się tym, że golem wchodzi do morza.
Nie kręcono wtedy sequeli,
wiec z tego co wiem, już stamtąd nie wyszedł.
Nigdy nie zapomnę Sylwestra,
którego urządzili moi rodzice, kiedy miał zacząć się pamiętny rok 1969.
Dorośli bawili się w domu.
Większość dzieci toczyła w ogródku bitwę na rzymskie ognie.
A piromania Byrona
osiągnęła nowy szczyt dzięki dużemu kawałkowi rury,
małej eksplozji
i płonącej piłce do softballu na niebie.
Jesteście gotowi na odliczanie?
Dobra. Zaczynamy.
Dziesięć, dziewięć,
osiem, siedem,
sześć,
pięć, cztery,
trzy, dwa, jeden.
Szczęśliwego Nowego Roku!
W tym miejscu możemy chyba wrócić do przerwanej historii.
Dobra, dobra. Możecie się śmiać.
Ale powiedzieli mi tak…
Brawo, Stan. Nie zemdlałeś.
Nie martw się wymiotami. Każdy astronauta, od Glenna po Armstronga, puszczał pawia.
Minimum raz.
Mimo że moje dzieciństwo było dość normalne,
pobyt w NASA zdecydowanie taki nie był.
Poddano mnie intensywnemu treningowi.
To nazywano nawet „wymiotną kometą”.
Mniejsza grawitacja była super,
ale czułem, jakbym uczył się ruszać w nowym ciele.
Było też dużo pracy w klasie. Mało ekscytującej, ale chyba koniecznej.
Podwodny trening wymyślił Buzz Aldrin
po nieudanym spacerze kosmicznym.
Był dość straszny.
Mieli też różne scenariusze survivalowe, na które trzeba było się przygotować.
Od porzucenia w dżungli po tułaczkę po pustyni.
Trzeba było umieć zrobić ubranie i osłonę ze spadochronu.
Myślałem, że jeśli spotka mnie taki los,
to będzie mój najmniejszy problem, jak w odcinku Strefy Mroku.
Po treningu przeszedłem intensywny kurs…
Choć chyba to nie najlepszy termin.
…latania podczas misji potajemnie zwanej teraz
Apollo 10 1/2.
Musiałem opanować całe sterowanie, nawet po omacku.
Wysokość?
Sprawdzona.
Czasomierz?
- Sprawdzony. - Temperatura?
Sprawdzona.
Symulacja to jedno,
ale żeby poczuć, jak to jest naprawdę wylądować w mniejszej grawitacji,
stworzyli tego potwora.
Naśladownik treningowy lądowania,
w skrócie NTL.
Neil Armstrong prawie zginął, próbując nim wylądować.
Katapultował się parę sekund przed eksplozją
i poszedł na obiad, jak gdyby nigdy nic.
Cały Neil. Zawsze opanowany.
Po dokładnym poznaniu pojazdu przyszedł czas na zintegrowaną symulację.
Kranz, Bostick i reszta byli w centrum kontroli,
ja byłem w symulatorze,
a wszystkich nas testowali kontrolerzy symulacji.
Złowrogie głosy za lustrem weneckim.
Wyciek w napędzie CSM.
Silnik członu S-IVB wyłączony w trakcie przerwania symulacji.
W skrócie nazywano ich „konsymami”.
Siedzieli za ciemną szybą w centrum kontroli
i wymyślali najbardziej diaboliczne scenariusze,
żebym był gotowy na wszystko, co może się zdarzyć.
Ponoć w programie Gemini kazali jednemu zasymulować zawał,
żeby sprawdzić reakcję wszystkich.
Nikt ich nie lubił.
Ostatnia symulacja.
Załatwmy to, wylądujmy i skończmy na dziś,
a może zdążymy na parę piw w Singing Wheel.
Dla ciebie cola, Stan.
Ja poproszę Tanga.
Dobra. Możesz się zniżać.
Okej. Włączam silnik. Ciąg na 10%.
Jest dobrze.
Możesz dodać pełen gaz.
Pełen gaz.
Trzysta metrów.
Włączył się alarm 1201.
- 1201? Bales, co to ma być? - Chwila.
230 metrów.
„Przeciążenie komputera”.
Wszystkie układy działają.
Jack, co się dzieje?
To alarm spadochronowy. Komputer jest przeciążony.
150 metrów. U mnie wygląda dobrze.
120 metrów.
Chwila!
Alarm 1202!
1202?
Nic nie widzę, ale coś jest nie tak. Chyba czas przerwać.
Coś jest nie tak z komputerem. Przerwać.
Przerwiemy lot?
- Przerwać lot. - Cholera! Przerwać.
To nie był dobry powód!
Gdybyście przeczytali podręcznik, wiedzielibyście, żeby kontynuować.
A teraz mamy astronautów
wracających na Ziemię z podkulonym ogonem,
zmarnowany miliard z podatków
i miejsca, żeby oglądać, jak Rosjanie
wbijają tam w sierpniu swoje flagi!
Zadowoleni?
Kiedy się tam znalazłem, gotowy do startu,
byłem spokojny, bo czułem, jakby było już po wszystkim.
Dzięki nim byłem w formie.
Czułem ekscytację, a nie nerwy.
Może za dużo spokoju.
Stan, gotowy?
Gotowy.
Ruszyłem na Księżyc i z powrotem.
Wykonaliśmy tajną misję Apollo 10 1/2 bez żadnych przeszkód.
Było tak, jakby nigdy się nie odbyła.
Bez nagłówków i parady na moją cześć.
Nie mogłem powiedzieć nawet rodzinie.
Kiedy Apollo 11 wystartował 16 lipca i cztery dni potem wylądował na Księżycu,
oglądałem to w telewizji, tak jak cały świat.
Ale miałem wrażenie, że to jakiś sen.
Jako jedyna osoba na Ziemi wiedziałem, co dokładnie przeżywają.
Jakbym był tam z nimi.
Ale nie byłem.
Byłem tutaj.
Widzicie rakietę Saturn 5?
Umieszczają ją na barce w Alabamie, gdzie powstała.
Rusza do Tennessee i Ohio, a następnie do Missisipi.
Przepływa przez Zatokę Meksykańską, opływa Florydę,
i trafia na Przylądek Kennedy’ego.
Oczywiście gdyby miała trafić tutaj, w Zatoce skręciłaby w prawo,
potem zostałyby Galveston Bay i Clear Lake,
i moglibyśmy podejść po nią do NASA.
I ty tym zarządzasz?
Na tym właśnie polega wysyłka i odbiór.
…czasu wschodniego. Ta ogromna rakieta nośna…
Ale nie, większością zajmuje się Kyle z Florydy.
Zostały około 34 minuty, jeśli wszystko dobrze pójdzie.
Wiemy, że astronauci są zdrowi jak ryby
i czekają na start misji Apollo 11.
Układy statku
przy ostatniej weryfikacji działały idealnie.
Pogoda jest dobra
i wygląda na to, że ludziom powiedzie się dziś
w tej wielkiej przygodzie, jaką jest lądowanie na Księżycu…
Denerwujesz się?
- Nie. - Czemu tata miałby się denerwować?
- Nie denerwuję się! - Skarbie, tata też gra w tym swoją rolę.
Tak jak wiele innych osób.
…naprawdę nie mamy słów, żeby to opisać.
Jak powiemy teraz „wzlecieć do nieba”? „Sięgać nieba”. Co to znaczy?
Księżyc wydaje się pani dziwny i odległy?
Nie bardzo. Za nim są jeszcze inne rzeczy.
Teraz myślę o tym, co dalej. O Marsie i dalszych planetach.
Już o tym myślisz? Nie dotarliśmy jeszcze nawet na Księżyc.
Taka już chyba natura pisarzy science fiction.
Na Księżycu znajdziemy niespodzianki. Niekoniecznie teraz, ale w końcu tak.
Może będzie na nas czekał wielki, czarny monolit?
Nawiązanie do 2001…
Stan! Chodź tu! Zaraz startuje!
Moc silników, które tworzą ten ciąg
odpowiada łącznie mocy 543 myśliwców odrzutowych.
Spalają 2568 ton paliwa,
odpowiednik 98 cystern kolejowych,
pojemność zbiornika wody małego miasta.
Rakieta nośna waży tyle, ile okręt podwodny Nautilus.
Przy starcie hałas osiąga 120 decybeli,
co można porównać do ośmiu milionów zestawów hi-fi grających naraz.
Kontrola, potrzebujemy zgody na start.
- Loty. - Jest.
- Retro. - Jest.
- FIDO. - Jest.
- Kontrola. - Jest.
- Telcom. - Jest.
- GNC. - Jest.
- Chirurg. - Jest.
CapCom, możemy kontynuować.
Zostało 60 sekund.
Raporty wyglądają dobrze. Zostało 25 sekund.
- Odsuń się! Zasłaniasz głową. - 20 sekund.
Właśnie, no już.
Zostało 15 sekund.
- Wewnętrzne sterowanie. - Niżej.
Dwanaście. Jedenaście.
Dziesięć. Dziewięć. Sekwencja zapłonu rozpoczęta.
Sześć. Pięć.
Cztery. Trzy.
Dwa. Jeden.
Zero. Wszystkie silniki włączone.
Start.
Nastąpił start.
Budynek drży.
Czujemy uderzenia, do których przywykliśmy.
Co za moment. Człowiek leci na Księżyc.
Wygląda dobrze. Leci środkiem.
Na razie trajektoria jest dobra, prawda, Wally?
Bardzo dobra.
Przeleciał półtora kilometra.
Pięć kilometrów. Sześć i pół.
670 metrów na sekundę.
Wszystko na swoim miejscu.
- Nadal ją widzisz? - Tak.
Pierwsze odłączenie.
Wszystko gra.
Wiesz co? To świetne bikini zrobiła firma produkująca papier.
Confil jest fantastyczny!
W pewnym sensie jest jak papier. Taki tani, że można go wyrzucić.
A skoro o tym mowa,
mam coś do roboty.
To jest kawa.
Nieważne, że wygląda inaczej.
Chodzi o sposób, w jaki…
Jethro Bodine wzywa kosmitów za pomocą telepatii.
Szukacie pewnie łebskiego Ziemianina, żeby zabrać go na Marsa czy Wenus…
To pewnie Marsjanie!
- Co mówią? - Dobra, czekajcie.
Co to za śmieci? Jethro!
Gdzie nadają relację?
Trzeci etap…
No co? To historyczny dzień.
…i 47 sekund na zwiększenie prędkości…
Historycznie nudny dzień.
- Słucham? - …żeby dotarli na Księżyc.
Nic.
8000 metrów na sekundę.
Spalanie idzie dobrze.
Zapłon włączył się w odpowiednim momencie.
Najwyraźniej zanotowano pełne obroty.
Telemetria i radar śledzący w porządku.
Prędkość przekracza teraz dziesięć kilometrów na sekundę.
Wysokość 327 kilometrów.
Jesteś poza orbitą, Stan.
Chyba są jakieś problemy z połączeniem się z Apollo.
Potwierdzili wyłączenie silnika. Z pojazdu nic nie słychać.
Te minuty budzą wielki niepokój.
Apollo 10 1/2, tu Houston. Słyszysz?
Słyszę, Houston. Tu Apollo 10 1/2.
To był wspaniały lot.
Przyjąłem, Apollo 10 1/2. Przekażemy.
Wygląda na to, że jesteś na najlepszej drodze.
To był początek mojej wyprawy na Księżyc.
Choć leciałem z prędkością dwunastu tysięcy km/h,
miałem wrażenie, że podróż trwa trzy i pół długich dni.
Trzy. Dwa…
Relacje w telewizji oczywiście trwały dalej
i panowało narastające wyczekiwanie, co wydarzy się w kolejnych dniach.
Ale parę dni lotu na Księżyc to długo.
- A było lato. - Dark Shadows zaczyna się bez nas!
Pa! Do jutra.
Pojechaliśmy do kina samochodowego,
stosując oszczędnościowy system taty.
Czterech dorosłych. Dwoje z nich
to dzieci poniżej 12 roku życia,
co oznacza, że wjeżdżają za darmo.
Dobrze. Czyli sześć dolarów.
Żebyś wiedział.
No chodź!
O rany!
- Chcemy obejrzeć Ujarzmić piekło! - Nie ma mowy.
- Gra tam John Wayne! - Ja chcę Szwajcarską rodzinę Robinsonów.
Możesz tu zostać i to obejrzeć.
My wolimy Ujarzmić piekło.
- Niech będzie. - No dobra.
Auto zostaje po stronie Szwajcarskiej rodziny Robinsonów.
Tylko potem wróćcie!
Dobrze, tato!
- Co właśnie powiedział? - Że mamy potem wrócić!
Dziękuję.
Chwila. Ustawiam fotel.
O tak. Ale dobrze.
Zawsze było fajnie się powałęsać.
Szukaliśmy całujących się w autach par.
Najlepszą wskazówką były migające światła.
To była ostatnia faza dzieciństwa, w której było mi dane zasypiać w aucie.
Odpływałem, wiedząc, że wszystko będzie dobrze
i rano obudzę się w swoim łóżku.
W kosmosie byłem bardziej samotny.
Nazajutrz pojechaliśmy na plażę pikapem znajomych.
Jechało się około godziny.
Galveston, o Galveston. To była jedyna znana nam plaża.
Ale zawsze było fajnie. Co tam auta i zapiaszczone hot dogi!
Już wchodząc do oceanu, do pewnego stopnia ryzykowaliśmy życie,
bo prąd powrotny mógł wciągnąć nas pod wodę
i wyrzucić gdzieś w Luizjanie.
Jeśli nie on,
dorwać nas mogły wszechobecne, parzące meduzy
i pokryte pąklami słupy, które wystawały z wody,
gotowe, żeby nas rozedrzeć.
Chyba zawsze gdzieś był wyciek ropy,
bo z Zatoki Meksykańskiej trafiały do nas małe kulki smoły.
Pod koniec dnia szorowaliśmy benzyną czarne od smoły stopy.
W tamtych dniach, z powodu misji na Księżyc,
w telewizji leciało dużo klasycznych filmów SF,
na przykład pamiętny Kierunek Księżyc Roberta Heinleina z 1950 roku,
który 20 lat wcześniej przewidział
wiele wydarzeń z 1969 roku.
Niesamowite, jak wiele się zgadzało.
Początkowy nieudany start.
Żądanie budowy na miejscu.
Lepiej wybudujmy to w Teksasie.
Siły grawitacji.
Nieważkość.
Widok na Ziemię.
Co ty robisz?
Wywiad z Janis Joplin.
Film się jeszcze nie skończył.
Koniec okupacji telewizora. Nasza kolej.
Chcesz ognia, moje dziecko?
To mój ulubiony piosenkarz. Skąd wiedziałeś?
- Chyba nie. - Raczej nie.
Sam bym na to nie postawił…
Stan!
Nie!
Żeby naprawdę dogłębnie wczuć się w muzykę,
a nie ślizgać się, jak większość piosenkarek.
Zostają na powierzchni muzyki,
zamiast się w nią wczuć.
To dla mnie dobra odpowiedź.
Sporą część następnego dnia, jak zwykle latem, spędziliśmy na basenie.
Mieliśmy trampolinowe specjalności. Ja udoskonaliłem scyzoryk,
bombę i mniej znany siad kaznodziei.
Greg był dobry w wymyślaniu własnych skoków.
Ale najbardziej lubiliśmy placek Frito na obiad,
czyli otwartą z boku paczkę chipsów
ze sporym dodatkiem chili.
Kiedy wszedłem na orbitę Księżyca,
leciałem już z prędkością 3680 km/h
wokół ciała niebieskiego, które nie znało Ziemian.
Spojrzałem w dół, przelatując nad Morzem Spokoju.
Nie wyglądało mi na zbyt spokojne.
Gdzie niby miałem wylądować?
Jestem Johnny Cash.
Kiedy wróciliśmy z basenu, obejrzeliśmy The Johnny Cash Show.
Panie i panowie, The Monkees!
- To oni! - O rety!
Davy jest prześliczny!
Stephanie i Jana powiedziały, że mają wystąpić The Monkees.
Był Micky, Davy i Mike, ale gdzie podział się Peter?
A potem Joni Mitchell śpiewała w duecie z Johnnym.
Ma bardzo interesujący głos.
To wszechstronna artystka. Jest też malarką.
Potem przyszedł ten dzień. 20 lipca 1969.
Po południu mieli wylądować na Księżycu,
a wieczorem się po nim przejść.
Ale tata miał dla nas niespodziankę.
Dostaliśmy zniżkowe bilety do Astroworld,
ale są ważne tylko dziś.
Możecie więc oczywiście iść
albo zostać z nami i oglądać relację z lądowania na Księżycu.
Astroworld!
Ale nie przegapimy lądowania?
Nie. Mają wylądować później, więc zdążycie wrócić.
Może tak. Zagłosujmy. Vicky, jak wygląda twój dzień?
Pracuję do 17.
- Steve? - Mam parę ogródków.
Oczywiście.
A wasza czwórka?
- Kto ma ochotę na Astroworld? - Tak!
Nie odmawiało się wyprawy do Astroworld. To miejsce było super.
Ogromny park rozrywki po drugiej stronie autostrady od Astrodomu,
odpowiednik Disneylandu w Houston.
Miejsce nieustającej przygody i ekscytacji.
Wszystko było tu „astro”. Astromłyn.
Astroigła.
Astrokolejka.
Był też Czarny smok,
Bambusowa zjeżdżalnia
i Wykręcona przejażdżka.
Rejs po dżungli Zaginionego świata miał aligatory
i nerwowych tubylców z łukami.
Naszą strategią było dotrzeć wcześnie, kiedy otwierano bramy,
i pobiec na Alpejską kolejkę w tylnej części parku.
To była najpopularniejsza atrakcja.
Jechaliśmy nią parę razy,
zanim kolejka robiła się za długa i trzeba było czekać 45 minut.
Jazda była porywająca.
Był duży wodospad.
Lawinowa sala.
Tunel z echem, żeby zawołać coś, co usłyszy się potem w innej jaskini.
- Witaj, przyszłości! - Davy Jones na zawsze!
Tęsknię za tobą!
Witaj, przyszłości!
Davy Jones na zawsze!
Tęsknię za tobą!
Wszystko to prowadziło do szalonego finału.
Jechało się przyjemnie,
a potem za rogiem wagonik zwalniał
i nagle trafiało się
do ciemnego, przypominającego szyb otworu na zboczu góry.
A kiedy wszystko zdawało się wracać do normy…
Tym yeti był pewnie jakiś student.
Raz złapaliśmy go nawet na dymku.
Oszust!
Wkrótce się wyłączymy i na pewno cię odbierzemy.
Zostało 40 minut do lądowania na Księżycu
i dziewięć minut, zanim odezwie się
moduł dowodzenia, który zobaczymy
podczas czternastego okrążenia wokół Księżyca.
To lądowanie nie jest tak proste, jak się wydaje.
Muszą przelecieć nad dużymi wyżynami,
zanim posadzą pojazd na odpowiednio płaskim obszarze Księżyca.
Szkoda by było się zbliżyć, a potem musieć odlecieć po całym tym trudzie.
To chyba największa presja, pod jaką znalazła się jakakolwiek załoga.
Obracają się, żeby okna były na górze.
ZNIŻANIE 14 KM
Musimy mieć zgodę na start.
- Zgoda na zniżanie. Retro. - Jest!
- FIDO. - Jest.
- Kontrola. - Jest.
- Telcom. - Jest.
- GNC. - Jest.
- Eacom. - Jest.
- Możesz kontynuować zniżanie. - Jest dobrze.
Kolejny kluczowy etap.
Wysokość 12 kilometrów.
Uruchomił się alarm. Kod 1202.
Przyjąłem. Jest zgoda na start z tym alarmem.
- Zbliża się do Delty-H. - Mamy prędkość.
Co to za alarm, Wally?
Nie przeszkadza w lądowaniu. To tylko jakaś…
funkcja.
- Dotyczy komputerów. - Delta, jest dobrze.
Przynajmniej jest fajniej niż w symulatorze.
Przyjąłem.
Mogą teraz przerwać lądowanie.
Zostało tylko kilka minut.
Mamy 230 metrów na sekundę.
Wciąż mamy naprowadzanie radarem.
Szybko schodzi.
230 metrów na sekundę. Schodzi.
Wysokość 1,2 kilometra.
Możesz lądować, Orle.
Przyjąłem.
900 metrów.
Jest dobrze. 600 metrów, 47 stopni.
Przyjąłem, Orle. Możesz lądować.
Wysokość 490 metrów.
425 metrów.
Jest dobrze.
Mają teraz dobry widok na teren.
To kluczowy moment. Będą się unosić.
Podejmą decyzję.
230 metrów.
Tu jest dobrze.
165 metrów.
- Dane wyglądają pięknie. - 30 metrów.
Duży krater. Pełno skał.
Cóż…
będziesz musiał przejąć stery i wylądować sam.
- 60 sekund. - 60 sekund.
Włączam światła.
Dwa i pół w dół. Do przodu.
12 metrów.
Wzbijam kurz.
Dziewięć metrów.
Wielki cień.
Jest dobrze. Połowa w dół.
Nachylenie.
- Nierówno? - Nierówno.
Paliwa na 20 sekund.
Naprzód. Lekko w prawo.
Światło kontaktowe.
Silnik zatrzymany.
Silnik wyłączony.
- Wyłączony. - I już.
4-13 na miejscu.
Człowiek na Księżycu!
Orle, odbiór. Jesteś?
Houston, tu Baza Tranquility.
Orzeł wylądował.
Przyjąłem, Tranquility. Słyszymy cię na Ziemi.
Chłopaki zaraz nam zsinieją.
Znów możemy oddychać. Dzięki.
O rety!
- Rety! - Przez chwilę będziemy zajęci.
Bardzo dobrze.
O rety.
Byliśmy wysoko w powietrzu, kiedy się dowiedzieliśmy.
- Wylądowali! - Są na Księżycu!
Ekstra! Udało się im!
Właśnie tak!
Udało się im!
- Wylądowali na Księżycu! - Tak!
Byli tam, ale nikt nie wiedział, kiedy będą chodzić,
więc przykleiliśmy się do ekranu.
W The Times napisano, że prezydent Nixon próbował użyć…
Mało kto pamięta, ale w tamtym okresie dużo osób
krytykowało koszt lotu na Księżyc.
Na co innego można było wydać pieniądze i co to symbolizowało?
…raczej jak w XV-wiecznej Hiszpanii. Odkrywamy nowy świat.
Ale zastanawiam się, czy w Wietnamie nie działa nasza Inkwizycja
w imię wielkiej religii, antykomunizmu…
Co ona robi w telewizji, akurat dzisiaj?
Kto ją zaprosił?
Pewnie telefony w CBS się urywają.
Wygląda fajnie.
Ma super włosy.
Na Przylądku Kennedy’ego jest mnóstwo biedy.
A w Houston Center
mniej niż 4% pracowników to czarni…
Czy to prawda, tato?
Ilu masz czarnych w klasie? Jednego? Pewnie, że to prawda.
…to niepokojące.
- Kiedy będą chodzić po Księżycu? - Właśnie. Na co czekają?
…jeśli chodzi o naukę.
Pieniędzy, jakie zmarnowali, lecąc na Księżyc,
można było użyć, żeby nakarmić biednych czarnych w Harlemie i całym kraju.
Księżyc jest nieważny. Użyjmy tych pieniędzy w Harlemie.
Tak jest.
Jak powiedział dr Paine o poprzednim locie Apolla,
to był triumf nudziarzy.
Pewnie też dlatego ludziom wydaje się niesmaczne…
Po całym dniu w Astroworld
trudno było mieć otwarte oczy, słuchając przeciągających się relacji.
Długo czekaliśmy, aż astronauci z trudem się ubiorą,
a kabina się rozszczelni.
Czułem ich ból.
Ale nie mogłem też przestać myśleć o latach marzeń i starań,
które już za parę minut miały się ziścić.
Hej. Zaraz wyjdą.
To dobrze.
Nie widzi, dokąd idzie. Wychodzi tyłem z luku.
- Nie chciał… - Jest dobrze.
…zahaczyć się o wejście.
Delikatny skafander i plecak.
Houston, jestem na przedsionku.
Przyjąłem, Neil.
Mamy obraz w telewizji. Jeszcze trzy kroki, a potem jeden długi.
A oto i on. Stawia stopy na schodkach.
Neil, widzimy, jak schodzisz.
Jestem na dole drabiny.
Podpory modułu zagłębiły się
tylko na parę centymetrów,
choć powierzchnia wygląda na pokrytą drobnym ziarnem.
Z bliska wygląda prawie jak proszek.
Patrzcie na to.
Zejdę teraz z modułu.
Armstrong jest na Księżycu. Neil Armstrong.
No i jest.
Trzydziestoośmioletni Amerykanin stoi na powierzchni Księżyca.
Tak jest.
To jest mały krok dla człowieka,
ale wielki skok dla ludzkości.
Powierzchnia jest drobna i sypka.
Mogę łatwo unieść ją palcem u nogi.
Przywiera cienkimi warstwami
jak sproszkowany węgiel do…
do podeszwy i boków moich butów.
Ślady moich butów i podeszew
w drobnych, piaszczystych cząsteczkach.
Hej, patrzcie, jak skacze.
Mogę już wyjść?
To się dopiero nazywa swoboda.
- Wygląda na niezłą zabawę, nie? - Dobra. Wystarczy.
Gotowy?
- Piękny widok. - Coś niezwykłego.
Widok jest tu wspaniały.
Wspaniała pustka.
Widzimy ślady człowieka, który zostawia ślady na Księżycu.
Nie ma tu atmosfery, wiatru ani deszczu, które mogą je wymazać.
Mogą więc tu zostać całkiem długo.
Houston, Columbia na antenie.
Przyjąłem. Na zewnątrz świetnie im idzie. Przygotowują teraz flagę.
Wbili flagę. Widać gwiazdy i pasy.
Widać flagę USA na powierzchni Księżyca.
To piękne. Po prostu piękne.
Tak zwany kangurzy skok.
Zaczynają się tam rozbrykiwać.
Baza Tranquility, tu Houston.
Możecie proszę podejść do kamery?
Prezydent Stanów Zjednoczonych
chce wam coś powiedzieć, odbiór.
Będziemy zaszczyceni.
Mówię do was przez telefon z Gabinetu Owalnego w Białym Domu.
To z całą pewnością
najważniejsza rozmowa telefoniczna w historii.
Trudno wyrazić, jak bardzo jesteśmy dumni z waszego osiągnięcia.
Nigdy w życiu nie czuliśmy takiej dumy.
Dzięki waszemu osiągnięciu
niebiosa stały się częścią ludzkiego świata.
Kiedy mówicie do nas z Morza Spokoju,
to inspiruje nas do podwojenia wysiłków, żeby zaprowadzić pokój na Ziemi.
Przez jeden bezcenny moment
w całej historii ludzkości
wszyscy ludzie na Ziemi są naprawdę zjednoczeni.
Zjednoczeni w dumie z waszego osiągnięcia
i w modlitwach o wasz bezpieczny powrót na Ziemię.
- Okej. Dobranoc. - Dobranoc, skarbie.
Dziękuję, panie prezydencie…
- Dobranoc, dziewczyny. - Dobranoc, myszki.
- Dobranoc. Widzimy się rano. - …nie ma tam szympansów…
- Ja chyba też się położę. - Dobrze.
Steven?
Cóż to był za dzień…
- Daj mu spać. - Jestem zmęczony.
…dla ludzkości wyjątkowy.
Dzień, który rozegrał się przed naszymi oczami
dzięki temu cudowi, który szczęśliwie nastąpił
w tym samym czasie, co eksploracja kosmosu w telewizji.
Widzieliśmy eksplorację Księżyca na innych wspaniałych obrazach,
wiedząc o tym, że pochodzą z odległości 400 tysięcy kilometrów,
z powierzchni Księżyca.
Człowiek tam wylądował i człowiek zrobił tam pierwszy krok.
Zastanawiam się, Ericu Sevareidzie,
co można jeszcze dodać.
Znaleźli tam dziwne piękno,
którego chyba nigdy nie zdołają tak naprawdę nam opisać.
Tego piękna nie da się też chyba przekazać widzom z przyszłości.
Od tysięcy lat człowiek marzył o tym, żeby przejść się po Księżycu.
Teraz, kiedy już to zobaczyliśmy i wiemy, że do tego doszło,
wciąż mamy wrażenie, że to sen.
To jak spełnienie marzenia.
- Greg. - Co?
Idź do łóżka.
Dobranoc.
Gratuluję. Udało ci się.
- Wszystkim nam się udało. - Miło, że tak mówisz.
Stan widział w ogóle pierwsze kroki?
Nie wiem. Byli zmęczeni. Astroworld ich wypompował.
Chcę, żeby mógł powiedzieć wnukom, że widział pierwsze kroki na Księżycu.
Wiesz, jak działa pamięć.
Nawet jeśli spał, kiedyś uzna, że to widział.
PONAD 400 000 LUDZI PRACOWAŁO PRZY PROGRAMIE KOSMICZNYM APOLLO
PONAD 600 MILIONÓW LUDZI NA CAŁYM ŚWIECIE
WIDZIAŁO PIERWSZY SPACER PO KSIĘŻYCU
MIĘDZY 1969 A 1972 ROKIEM 12 LUDZI (I JEDNO DZIECKO) BYŁO NA KSIĘŻYCU
NIKT NIE WRÓCIŁ…
DO TEJ PORY
Napisy: Marzena Falkowska